Ahlak Eğitimi
Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Teorisi
  14 Nisan 2018 Cumartesi , 12:49
Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Teorisi
Amerikan psikolog Lawrence Kohlberg, ahlak gelişiminin evrelerini saptayabilmek için ahlaki ikilem içeren hikâyelerden yararlanır. Bu hikâyelerden en çok bilineni “Heinz’ın ikilemi”dir.

Heinz’ın İkilemi

“Avrupa’da bir kadın, ender görülen bir hastalıktan ölüm döşeğinde yatmaktadır. Doktorlar hastanın ümidi olabilecek bir ilaç olduğunu düşünmektedirler. Bu, aynı kasabada bir eczacı tarafından bulunan özel bir ilaçtır. İlacın yapımı çok pahalıdır. Ancak eczacı ilacı maliyetinin 10 katına satmaktadır. İlaç için gerekli olan radyuma 400 dolar verip, ilacın küçük bir dozajı için 4000 dolar istemektedir.

Hasta kadının eşi Heinz, tanıdığı herkesten borç para istemiş, gerekli bütün resmi mercilere başvurmuş, ilacın yarısını karşılayabilecek 2000 doları ancak bulabilmiştir. Heinz eczacıya gidip, eşinin ölmek üzere olduğunu, ilacı mümkünse ucuza verip veremeyeceğini, eğer veremezse, paranın geri kalanını daha sonra ödeyip ödeyemeyeceğini sorar. Ancak eczacı, “Hayır, bu ilacı ben buldum ve bundan bir servet yapmaya niyetliyim” der ve Heinz’i reddeder. Bütün resmi mercilere zaten başvurmuş olan Heinz çaresizlik içinde gece yarısında eczaneye girip ilacı karısı için çalmayı düşünmektedir

Heinz eczaneye gece yarısı gider. İlacı çalar ve karısına götürür. Ertesi gün gazetelerde soyguna ilişkin haberler çıkar. Polis memuru olan ve Heinz’i tanıyan Brown gazetelerde çıkan soygunla ilgili haberleri okur. Heınz’ı gece yarısı dükkândan hızla uzaklaşırken görmüştür ve ilacı çalan Heinz’ı ihbar edip etmemekle ilgili tereddüt etmektedir.”

 

Sizce Heinz, ilacı çalmakla doğru mu yapmıştır yoksa yanlış mı, neden?

 

Kohlberg, bu soruya verilebilecek olası cevapları ve ahlak düşüncesinin gelişimini gösteren altı evreli bir tablo oluşturmuştur. Ona göre bu gelişim aşamaları evrenseldir fakat her bireyde ahlaksal gelişim aşamalarının tümünün gerçekleşmesi beklenmez.

 

Gelenek Öncesi Düzey: Bu düzeyin temel özellikleri davranışın sonuçlarından endişe duyma, verilebilecek cezaya odaklanma, itaat, olası ödüllerle motive olmadır. Çocukların pek çoğu, ergenlerin çoğu ve yetişkinlerin bazısı için ahlaki düşünme neredeyse tamamen otoriteye itaat etme, ödül ve ceza sistemiyle kontrol edilmektedir.

Birinci Evre: Ceza ve İtaat Eğilimi

Bu evreye göre Heinz’ın ilacı çalması yanlıştır. Kurallar nasıl gerektiriyorsa, otorite nasıl istiyorsa ona uymak gerekir. Uygun davranılmadığı zaman yanlış davranılmıştır ve karşılığı cezadır.

İkinci Evre: Bireysellik, Karşılıklı Çıkara Dayanan Alışveriş

Bu evreye göre Heinz ilacı çalabilir çünkü kişi kendi çıkarları ve ihtiyaçları neyi gerektiriyorsa o şekilde davranmalıdır ve ilerde Heinz’ın bu iyiliğine karşılık eşi, Heinz’ın borcunu ödeyebilir.

 

Geleneksel Düzey: Bu düzeyin temel özellikleri diğerlerinin beklentilerine uyma, kınanmaktan endişe duyma, meşru otoriteye bağlı kalma, kuralları ve adaleti vurgulamadır. Bu düzeyde aile, grup yada ulusun beklentisi kendi başına değer taşır. Buradaki tutum sadece sosyal düzen ve beklentilere uymak değil, aynı zamanda onlara gösterilen sadakatte önemlidir.

Üçüncü Evre: Kişiler Arası Uyum Eğilimi

Bu evreye göre Heinz ilacı çalmamalıdır. Doğru davranmanın “iyi olmanın”nedeni, çevresinin ve kendisi için önemli olan kişilerin onayını almaktır. Yaygın davranış normlarına uyma ön plandadır.

Dördüncü Evre: Sosyal Sistem Ahlakı

Bu düzeyde Heinz’ın davranışı iki farklı biçimde değerlendirilebilir. İlki, Heinz ilacı çalmalıdır çünkü bir eşin ne yapması gerekiyorsa onu yapmıştır. İkincisi ise Heinz ilacı çalmamalıdır çünkü bu yasalara aykırıdır. “Ya herkes aynı şeyi yaparsa” kaygısı toplumsal düzenin bozulması korkusunu yansıtır.

 

Gelenek Ötesi Düzey: Bireyin, başkaları ve otoriteden bağımsız olarak izlemek istediği ahlak ilkelerini seçtiği ve kendine özgü değerler sistemini örgütlediği düzeydir. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. İkinci düzeyde kişi otoriteyi içselleştirmiştir, ancak sorgulamaz. Bu üçüncü düzeyde ise kişisel otorite oluşur.

Beşinci Evre: Sosyal Sözleşme Eğilimi

Bu evreye göre, Heinz ilacı çalmalıdır. Vatandaşlar kurallara ve toplumsal sözleşmeye bağlı kalmalıdırlar ancak yasalar kişilerin refahını gözetmiyorsa geçersiz görülebilirler.

Altıncı Evre: Evrensel Ahlak İlkeleri Eğitimi

Heinz ilacı çalmalıdır çünkü insan hayatının korunması diğer bütün hakların üzerindedir. Kohlberg ‘e göre bu evreye ulaşmış kişi, evrensel ahlaki prensipleri kendine rehber edinmiştir. Yazılmış kural ve yasalardan bağımsızdır.

Yorumlar
Kod: 85XB5
Öne Çıkanlar
İlgili Haberler